Dracht & veulen

Merries worden eens in de 21 dagen hengstig. De hengstigdheid duurt 6 dagen. Een merrie is geslachtsrijp op een leeftijd van 18 maanden.

Het hengstig worden wordt beinvloed door de toenemende daglicht lengte, temperatuur en voeding. Deze factoren veranderen bij het begin van de lente en stimuleren zo de hypofyse (klein kliertje onder de hersenen) tot de afgifte van bepaalde hormonen die op hun beurt op de eierstokken inwerken. Hierdoor ontstaat in een van de eierstokken een ei blaasje. Dit ei blaasje gaat in toenemende mate bronsthormonen produceren, waardoor de merrie hengstig wordt. Gedurende de laatste periode van de hengstigheid springt het ei blaasje, dit wordt de ovulatie genoemd.

Hierdoor komt het eitje dat zich in het ei blaasje bevindt vrij. Het eitje verplaatst zich en wanneer de merrie op tijd is gedekt, dan kan de bevruchting in de eileider plaats vinden. Na ongeveer zes dagen komt de bevruchte eicel in de baarmoeder terecht. Ongeveer vijftien dagen na het dekken nestelt het eitje zich in de baarmoederwand. Een merrie kan bevrucht worden door kunstmatige inseminatie of door een natuurlijke dekking.

Met de drachtigheidsbegeleiding volgt de dierenarts de merrie in haar cyclus (met mehulp van echografie van de eierstokken) om het juiste moment van dekking te vinden.

Drachtigheidscontrole

Na het dekken van de merrie is het afwachten of de merrie drachtig is. Er zijn verschillende methodes om te controleren of de merrie werkelijk drachtig is.
De praktijk beschikt over de mogelijkheid van het maken van een echo. Dit is het meest betrouwbaar vanaf +/- 18 dagen.  Bij deze methode kan men bijvoorbeeld zeer nauwkeurig een tweeling dracht constateren waarbij ingrijpen nog mogelijk is. Bij dubbele ovulatie en verwachting van tweeling dracht wordt er op 14 a 15 dagen gecontroleerd.

Het niet willen drachtig worden van de merrie 

Er zijn een aantal redenen waardoor een merrie niet hengstig wordt.

Naast de leeftijd, datum en verloop van de dracht van het laatste veulen, het cyclus verloop en de hengstigheidsduur, kan er ook een andere oorzaak zijn waarom de merrie niet hengstig wil worden. Verder onderzoek kan bestaan uit rectaal onderzoek en/of bacteriologisch onderzoek; waarbij een slijmmonster uit de baarmoeder wordt genomen of doormiddel van een bloedonderzoek.
Afhankelijk van de uitslag van bovenstaande onderzoeken kan de dierenarts de merrie een injectie geven om de eisprong te bevorderen of door de merrie ‘ hengstig te spuiten’

De dracht:

Een merrie draacht 335 dagen (elf maanden en enkele dagen). Voor een hengstveulen is dit ongeveer 334 dagen en voor een merrieveulen zo’n 332,5 dagen. Als de merrie het veulen verwerpt, gebeurd dit meestal vanaf de 5e of 6e maand. De oorzaak hiervoor is vaak een virus, Rhinopneumonie. Het is mogelijk om merries hier tegen te vaccineren, zie daarvoor "Preventieve gezondheidszorg" onder het kopje "Behandelingen". 

Een drachtige merrie moet goed gevoerd zijn en voldoende beweging krijgen. Een goede lichamelijke conditie is van belang voor een vlotte geboorte en een sterk veulen. Om een veulen zoveel mogelijk afweerstoffen via de biest te laten krijgen, is het verstandig om de merrie ongeveer 4-6 weken voor de geboorte (extra) te vaccineren tegen influenza en tetanus. Daarnaast dient de merrie, indien mogelijk, al geruime tijd voor de te verwachten veulendatum in de box te worden geplaatst waar ze ook zal veulenen. Zo kan de merrie antistoffen maken tegen de daar heersende kiemen en die kan ze dan weer via de biest doorgeven aan het veulen. Tevens geeft het een stuk rust als de merrie gaat veulenen in een omgeving die ze al kent. De box moet ruim, goed verlicht en schoon zijn. De drachtige merrie wordt volgens hetzelfde schema ontwormd als andere niet drachtige merries, eventueel een keer extra als ze de schone veulenbox ingaat. Let wel op de bijsluiter of het middel geschikt is voor drachtige merries. 

Geboorte van het veulen

Elke keer is de geboorte van een veulen weer spannend, of u nu een doorgewinterde fokker bent of niet. "Zal alles wel goed gaan?" zult u zich afvragen. Meestal gaat het goed bij de merrie. Het is echter wel belangrijk om te kunnen signaleren wanneer het niet goed is. Want als er iets niet in orde is bij de geboorte is vaak met spoed een dierenarts nodig.

Als de uitgerekende datum daar is, moet de merrie vaker in de gaten gehouden worden. Een geboorte bij een paard is echter heel moeilijk te voorspellen. Merries kunnen gerust twee weken "te vroeg" een volgroeid veulen brengen, maar ze kunnen ook zonder problemen 3-4 weken kegelen merrieoverdragen. Er zijn wel een aantal voortekenen waarmee we het tijdstip van de geboorte proberen te voorspellen. In de meeste gevallen zal het uier van de merrie korte tijd voor de geboorte volschieten en zal de merrie gaan kegelen (harsdruppels aan de tepels). Soms loopt de biest al voor de geboorte uit het uier. Als dit veel is, kan het verstandig zijn dit op te vangen en in te vriezen. Dit kan dan au bain marie worden opgewarmd, niet laten koken en niet in de magnetron.

Naast de veranderingen aan het uier, is de merrie kort voor de geboorte vaak ook onrustig. De spieren aan beide kanten van de staartwortel boven op het kruis zijn helemaal slap. Een groot deel van de merries zal ook gaan zweten, maar dan is de geboorte meestal al aan de gang. Blijf echter bedenken dat de merrie een ster is in het foppen van de oppasser. Zodra de oppasser de merrie de rug toekeert om bijvoorbeeld in huis te gaan, kan zij in zeer korte tijd de voorbereidende fase en de geboorte doorlopen. Er zijn vele soorten geboortebewakingssystemen om proberen te voorkomen dat u de geboorte mist. Welk systeem het beste is, is afhankelijk van de situatie en de persoonlijke voorkeur. Alvorens we verder op de geboorte ingaan, is het goed om te weten dat de merrie in principe prima in staat is de klus zelf te klaren. In eerste instantie is het het beste om de merrie op gepaste afstand in rust te observeren. Een normale geboorte duurt ongeveer 30 minuten. Pas als er, ondanks persen van de merrie, geen vooruitgang wordt geboekt in het geboorteproces dient een dierenarts te worden gebeld. De dierenarts zal u dan vertellen wat u moet doen met de merrie tot hij of zij is gearriveerd.

Wat gebeurt er bij een normale geboorte?
ligging veulen drachtTijdens het samentrekken van de baarmoeder zal de merrie onrustig gedrag vertonen: krabben, staan/liggen, plat liggen, vaker mesten en rondjes draaien. Tijdens dit proces rekt de weke geboorteweg van binnen op.

  • Aan de buitenzijde zien we eerst een blauwe waterblaas.
  • Na ongeveer 15 minuten verschijnt de vruchtblaas (pootjesblaas)
  • Snel daarna zien we de voorbeentjes. Het is normaal als het ene beentje voor het andere ligt. Het tweede voorbeentje moet zichtbaar worden halverwege de pijp van het eerste beentje. Zoniet, dan met schone (!) handen voelen of het tweede beentje en het hoofdje er wel aan komen. Als dit niet het geval is, dan moet met spoed de dierenarts gebeld worden.
  • Als beide beentjes zichtbaar zijn, zal spoedig het neusje te zien zijn.
  • Meestal gaat de merrie nu liggen, als ze al niet lag. Vervolgens worden het hoofdje en de borstkas geboren. Als het hoofdje geheel geboren is en het zit nog in de vliezen, dan kan nu de merrie rustig benaderd worden om het vlies en het eventuele slijm rondom de neus te verwijderen (werk met schoongewassen handen!).

Vaak blijft de merrie nog rustig liggen met de achterbenen van het veulen in de schede. Op zo'n moment krijgt het veulen nog een flinke hoeveelheid bloed via de nog intacte navelstreng. Het is dus belangrijk om de merrie met rust te laten. Als de merrie vervolgens uit zichzelf opstaat, zal de navelstreng op een speciaal door de natuur gemaakte insnoering in de navelstreng scheuren en knijpen de bloedvaten uit zichzelf samen. De navelstreng moet dus niet worden doorgeknipt. Controleer of de navelstreng niet meer bloedt en desinfecteer het met jodium. Kom zo weinig mogelijk met de vingers aan de navelstreng.

Verzorging van het veulen na de geboorte

Bij de geboorte heeft veulen zijn ogen open en is de zuigreflex aanwezig.

  • Ademen: 20-30 seconden, binnen 1 minuut rustig en regelmatig
  • Temperatuur bij een pasgeboren veulen is 38.5 °C. Is de temperatuur lager dan 38 °C dan is het veulen te koud.
  • Schudden en optillen hoofd: binnen 1.5 minuut
  • Borstligging: na ong. 5 min.
  • Staan: tussen de 30 en 75 minuten
  • Drinken: na 90 min.veulen drinkt bij merrie

Het is belangrijk dat het veulen voldoende drinkt. Veulens drogen erg snel uit en hebben ook nog geen grote energievoorraad.  Bovendien bevat de biest (de eerste merriemelk) belangrijke ingrediënten die het veulen weerstand geven tegen diverse ziekten.
Als een veulen niet goed drinkt, krijgt hij geen voedingsstoffen binnen en kan hij zich ook niet meer goed warm houden.
Een onderkoeld veulen is als volgt te herkennen: het ligt opgerold, haren overeind en rillen. Zo'n veulen moet onder de warmtelamp worden gelegd. Daarnaast is het verstandig om de merrie te melken en deze melk via een fles aan het veulen te geven. Het veulen moet wel zelfstandig kunnen zuigen en slikken. Als het veulen dat niet kan, dan bestaat de kans op een versliklongontsteking. Het beste is dan om het veulen door de dierenarts sondevoeding te laten geven. Het tijdig geven van afweerstoffen en energie blijft erg belangrijk. Dus bij de geringste twijfel over de toestand van het veulen is het een goed idee om de dierenarts te raadplegen.

De eerste dagen na de geboorte van het veulen zijn dus een belangrijke fase voor het pasgeboren veulen. Het is belangrijk om het veulen goed in de gaten te houden. Wij willen u graag een aantal tips geven waar u met name op moet letten.

  • Binnen 6-8uur na de geboorte moet de darmpek afkomen. Soms kan deze mest er moeilijk afkomen en vertoont het veulen afkomen drampek veulen‘koliekverschijnselen’; kwispelen met de staart en persdrang. Neem bij deze verschijnselen contact met ons op! Binnen 12-24 uur moet de eerste melkmest, herkenbaar aan de gele kleur gezien worden. Dit is een teken dat alle darmpek is afgekomen.
  • Binnen 9 uur moet het veulen geplast hebben. Bij hengstveulentjes komt het soms voor dat de blaas knapt tijdens de geboorte. Deze veulens zullen proberen te plassen. Dit lukt vaak niet of ze plassen kleine beetjes. Vaak worden ze na enkele dagen sloom en koliekerig.
  • Temperatuur bij twijfel het veulen altijd. De temperatuur moet liggen tussen de 37.5 en 38.5 C.
  • Om te controleren of het veulen voldoende drinkt kunt u de vochtbalans van het veulen checken door de huid van het bovenooglid op te tillen. De plooi moet na loslaten snel weer glad liggen.

Het is belangrijk dat er binnen 24 uur er een goede controle plaatsvindt van de merrie en het veulen. Het veulen kan dan, indien gewenst, een veulenprik krijgen. De merrie kan worden gecontroleerd op inscheuren en volledig afkomen van de nageboorte. Bij het veulen wordt de navel gecontroleerd op een navelbreuk, een zakbreuk en het afkomen van de mest en eventuele verdere afwijkingen.

De nageboorte

Zodra het veulen is geboren, begint de nageboortefase. De naweeën op de nageboorte kunnen onrust geven bij een merrie. Deze onrustverschijnselen zullen snel verdwijnen.  Meestal zal de nageboorte er binnen een half uur tot een uur af zijn. Als de nageboorte langer dan 3 uur blijft hangen, dan is het verstandig om de dierenarts te bellen. In de tussentijd kan de nageboorte worden opgeknoopt om te voorkomen dat de merrie erop gaat staan. Ga niet aan de nageboorte trekken. Trekkracht op een vastzittende placenta (=nageboorte) geeft alleen maar kans op inwendige bloedingen. Ook het afknippen van het buitenhangende deel van de nageboorte is niet verstandig. De controle op volledigheid van de nageboorte wordt dan bemoeilijkt. Het restant kan dan terugglijden in de baarmoeder en zal op deze manier buiten het zicht komen.
Het is belangrijk dat de nageboorte 6 uur na de geboorte er af ìs. De merrie kan al na korte tijd ernstig ziek worden van een zittenblijvende placenta. Ze kan bloedvergiftiging krijgen, hoefbevangen raken en/of koliek krijgen. In ernstige gevallen kan de merrie er zelfs aan overlijden. Friezen hebben vaker problemen met het afkomen van de nageboorte dan KWPN-ers.
nageboorte merrieHet is raadzaam om de nageboorte in een emmer of plastic zak te bewaren, zodat de dierenarts deze kan controleren op volledigheid. De nageboorte bestaat uit twee lange kousvormige stukken, die aan het eind gesloten moeten zijn en aan de andere zijde samenkomen in een gemeenschappelijk deel met de opening waardoor het veulen is gekomen. 

Het oudere veulen

Beweging bevordert de gezondheid van de gewrichten. Regelmatige weidegang is dan ook ideaal. U kunt hier al direct na de geboorte mee beginnen. Intensief bijvoeren kan juist nadelig werken op de skeletontwikkeling (osteochondrose). Wees dus voorzichtig met de hoeveelheid brokken. Een vuistregel is dat een veulen gespeend mag worden als het naast hooi zelfstandig één kilo veulenbrok kan opnemen.

Een veulen wordt wormvrij geboren. Via de melk van de merrie krijgt het veulen de eerste wormen binnen. Tijdens de eerste veulenhengstigheid van de merrie hebben veel veulens last van diarree. Dit komt mede door de wormbesmetting. Het veulen moet al op jonge leeftijd behandeld worden met een middel tegen wormen.
De eerste keer ontwormen (tegen veuelenworm) vindt plaats op een leeftijd van 10 dagen. Ontworm het veulen met een middel waar Ivermectine in zit. Op 3 weken leeftijd wordt het veulen voor de tweede keer ontwormd.
Let op: het ontwormingsmiddel Equest mag niet worden toegepast bij veulens onder de 6 maanden, het kan dodelijk zijn!

De eerste vaccinatie tegen griep/tetanus wordt meestal gegeven op een leeftijd van vier tot vijf maanden. Voorwaarde is dan wel dat de merrie altijd goed gevaccineerd is en de biestopname geen problemen heeft gegeven. Indien dit niet geval is, doet men er verstandig aan het veulen al op drie maanden te vaccineren.

CatFriendly Infomodule

Cat Friendly

Als één van de weinige klinieken in Nederland zijn wij officieel geregistreerd als Cat Friendly Clinic.



Speel-o-theek

De speel-o-theek, de bibliotheek voor speeltjes voor zowel uw hond als kat.

 

Verzekering

Ons advies: Verzeker uw dier

Openingstijden

Maandag 08:00 - 20:00 uur
Dinsdag 08:00 - 20:00 uur
Woensdag 08:00 - 20:00 uur
Donderdag 08:00 - 20:00 uur
Vrijdag

08:00 - 20:00 uur

Buiten openingstijden zijn wij voor spoedgevallen altijd bereikbaar!!

Contactgegevens

Dierenkliniek Rijnoever
Evenaar 178 
2408 JT Alphen a/d Rijn
Tel.: 0172 - 42 66 55

Email: info@dierenkliniekrijnoever.nl

Social Media

Volg ons op Twitter!